Ludwik Rydygier – Założyciel Towarzystwa Chirurgów Polskich

Ludwik Rydygier (ur. 21 sierpnia 1850 w Dusocinie - zm. 25 czerwca 1920 we Lwowie). Urodził się jako syn właściciela majątku Dusocin koło Grudziądza w zaborze pruskim, Karola Riedigiera. Od najmłodszych lat jawnie demonstrował swoje polskie pochodzenie.
Wykształcenie rozpoczął w progimnazjum Collegium Marianum w Pelplinie, następnie w latach 1859-1861 uczył się w gimnazjum w Chojnicach, następnie w gimnazjum w Chełmnie, które ukończył w 1869 zdaniem matury. W latach 1869-1873 studiował medycynę na uniwersytecie w Greifswaldzie, gdzie zmienił nazwisko na Rydygier. Dyplom lekarza uzyskał 8 grudnia 1873 roku, a pracę doktorską obronił w lutym 1874 roku.
Po studiach przez krótki czas pracował w Szpitalu Najświętszej Marii Panny, ale wkrótce zajął się prowadzeniem prywatnej praktyki w Chełmnie. Tam też napisał wiele prac naukowych z chirurgii. Powrócił do Greifswaldu, a habilitację obronił w Jenie w 1878 roku, gdzie też został zatrudniony jako asystent kliniki chirurgii. W Chełmnie udało mu się otworzyć niewielką, ale nowoczesną klinikę.
W roku 1887 został powołany na stanowisko kierownika Katedry Chirurgii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1897 został zaproszony na stanowisko kierownika nowej Katedry i Kliniki Chirurgii Uniwersytetu Lwowskiego.
Był jednym z najwybitniejszych ówczesnych polskich, a także światowych chirurgów. W roku 1880 jako pierwszy w Polsce, a drugi na świecie (opisał jako pierwszy) wykonał zabieg wycięcia odźwiernika z powodu raka żołądka, a 1881 pierwszy w świecie zabieg resekcji żołądka z powodu owrzodzenia. Wspomniany opis operacji raka żołądka opublikował po raz pierwszy w języku polskich, a dopiero potem w innych językach.
W 1884 wprowadził nową metodę chirurgicznego leczenia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy za pomocą zespolenia żołądkowo-jelitowego. Rydygier był autorem (1900) oryginalnej metody usuwania gruczolaka gruczołu krokowego i wielu innych technik operacyjnych.
Był dziekanem Wydziału Lekarskiego i w latach 1901-1902 rektorem Uniwersytetu Lwowskiego. Wychował wielu znakomitych chirurgów, przyszłych profesorów. W roku 1889 zorganizował pierwszy w Polsce Zjazd Chirurgiczny i rozpoczął działalność Towarzystwa Chirurgów Polskich. Nie opuścił Lwowa, gdy zaproponowano mu przejście na Uniwersytet Karola w Pradze. Był wybitnym chirurgiem, odznaczył się jako świetny operator, inicjator nowych metod, utalentowany organizator. Niektóre wprowadzone przez niego metody operowania żołądka, raka odbytnicy, amputacji, kardiochirurgii, ortopedii, chirurgii plastycznej, urologii - są stosowane z powodzeniem do dziś.
W czasie I wojny kierował szpitalem wojskowym w Brnie. Po zakończeniu wojny natychmiast powrócił do Lwowa. Walczył w obronie Lwowa przed Ukraińcami w listopadzie 1918. Został generałem Wojska Polskiego. W 1920 rozpoczął organizowanie szpitali wojskowych. 25 czerwca 1920 roku nagle zmarł. Został pochowany początkowo na cmentarzu Łyczakowskim, a później w kwaterze dowódców na Cmentarzu Obrońców Lwowa.
Ludwik Rydygier wykształcił wielu znakomitych następców, m. in.: Jana Biziela, Tadeusza Bętkowskiego, Stanisława Ruffa, Jana Zaorskiego, Tadeusza Ostrowskiego.

Powstanie Towarzystwa Chirurgów Polskich

Charakteryzując działalność Ludwika Rydygiera w Krakowie, trudno nie wspomnieć o jego osiągnięciach organizacyjnych: największym było powołanie zjadów chirurgów polskich. Myśl powstała w czasie V Zjazdu Lekarzy i Przyrodników we Lwowie w roku 1888, a zrealizowana została już w rok poźniej. I Zjazd Chirurgów Polskich odbył się 16-17 października 1889 roku w Krakowie.
Atmosferę i znaczenie pierwszego i następnych zjazdów najlepiej oddają słowa chirurga Bronisława Sawickiego: "Odtąd z niemienjszym powodzeniem oddbywały się zjazdy bez przerwy, tworząc dla nas rodzaj święta dorocznego. Trudno było znaleźć lepszego kierownika dla takich zjazdów niż był Rydygier. Sam gruntownie wykształcony, pracowity, starał się zachować ciągły kontakt z chirurgią zachodnioeuropejską, pilnie śledząc jej postępy jako stały uczestnik zajzdów niemieckich i francuskich, miał on poczucie bieżących potrzeb, wiedział, co stanowi najważniejsze zagadnienia chwili. Odbiciem tych potrzeb była jego klinika, w której zaraz przerabiano i sprawdzano, a następnie na zjazdach referowano ostatnie zdobycze wiedzy chirurgicznej. Dodawało to dużo żywotności zarówno klinice, jak i zjazdom. Obok celu naukowego zjazdy szeroko uwzględniały i cele dydaktyczne. Demonstrowanie chorych, pokazy najnowszych operacji, zarówno na pacjentach, jak i na trupach, wreszcie przedstawienie najnowszych narzędzi ogromnie się przyczyniało do ożywienia zjazdów. Rydygier umiał pociągnąć do zjazdów i przedstawicieli innych działów nauki lekarskiej. Nie było prawie zjazdu, by który z profesorów teoretyków lub klinicystów z innej specjalności nie wygłosił odczytu blisko wiążącego się z chirurgią. Tym sposobem czynny udział w zjazdach nieraz brali profesorowie: Cybulski, Browicz, Gluziński, Kostanecki, Pieniążek i inni, znakomicie przyczyniając się do pogłębienia odpowiednich tematów i zainteresowania uczestników. Znawcy życia umysłowego za granicą, znalazłszy się na zjazdach krakowskich, nieraz wyrażali zdanie, że choć ustępują one rozmiarami zjazdom niemieckim i francuskim, to jednakże dorównują im swą żywotnością i głębokością ujęcia poruszanych zagadnień.
Odsuwając na drugi plan stronę towarzyską zjazdów, Rydygier nie wyłączał jej zupełnie. Po zakończonych zajęciach wieczorem zbierała się razem gromadka uczestników zjazdu i tu dopiero w całej pełni występowała niewymuszona gościnność i otwarta serdeczność Rydygiera.
Czy to u siebie w Mydlnikach, czy w Ogrodzie Strzeleckim, czy wreszcie choćby u Hawełki — wszędzie Rydygier był jednako dbały o swych gości, prosty w obejściu tak dobrze z równymi, jak i z niższymi od siebie wiekiem i stanowiskiem.
Ta właśnie prostota i serdeczność, nieraz pokryta nawet lekkim pokostem rubaszności, pociągała zwłaszcza młodzież do Rydygiera. Dla młodzieży też zjazdy bywały nie tylko źródłem popisu, lecz i wielką zachętą do pracy".
Zorganizowanie zjazdów chirurgów polskich jest wielką, historyczną zasługą Rydygiera. Można przyjąć, że 16 października 1889 roku powstało towarzystwo naukowe chirurgów, choć nazwy tej ze względu na zaborcze rządy nie wymieniono... 69 lat póniej podczas XL Zjazdu w roku 1958 Walne Zgromadzenie Towarzystwa Chirurgów Polskich w Warszawie uznało jako początek działalności Towarzystwa rok 1889, kiedy to odbył się pierwszy zjazd. Po zakończeniu I wojny światowej można było wreszczie w niepodległym państwie polskim zarejestrować to naukowe stowarzyszenie chirurgów polskich i jego statut. Stowarzyszenie przybrało nazwę Towarzystwa Chirurgów Polskich.

Fragmenty pochodzą z książki
Zarys Dziejów Chirurgii Polskiej
pod redakcją prof. dr hab. med. Wojciecha Noszczyka